Hạt vừng là một trong những loại cây lấy dầu lâu đời nhất được nhân loại biết đến, với bằng chứng khảo cổ học cho thấy chúng đã được sử dụng từ khoảng năm 3000 trước Công nguyên!
Bên cạnh hương vị thơm ngon và độ giòn, hạt vừng còn được công nhận về những lợi ích sức khỏe đáng kể.
Hạt vừng có ba màu khác nhau: đen, nâu và trắng. Chúng chứa một số chất dinh dưỡng thiết yếu với tỷ lệ khác nhau. Thành phần của hạt vừng bao gồm 45–65% dầu, một nguồn protein thực vật đáng chú ý với hàm lượng từ 19 đến 35% trên 100 g hạt, 14 đến 20% carbohydrate và 15 đến 20% vỏ.
Mặc dù hàm lượng protein trong hạt vừng thấp hơn thịt, nhưng nó tương đương hoặc cao hơn nhiều loại ngũ cốc, chẳng hạn như gạo hoặc lúa mì.
Các nghiên cứu khoa học đã xác định và phân lập hơn 160 đến 180 hợp chất thực vật tự nhiên khác nhau từ hạt vừng, dầu hạt vừng và các bộ phận khác của cây. Nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng hạt và dầu vừng chứa nhiều hợp chất thực vật hơn các bộ phận khác của cây.
Hạt vừng chứa nhiều chất dinh dưỡng bao gồm carbohydrate, khoáng chất, vitamin, chất béo, protein, axit amin thiết yếu, axit béo và phytosterol.
Trong số các hợp chất phenolic phổ biến có thể kể đến quercetin, kaempferol, naringenin, axit caffeic và lutein.
Với rất nhiều chất dinh dưỡng và phytochemical giúp nâng cao giá trị dinh dưỡng, hạt vừng rất giàu axit phenolic và flavonoid như quercetin, naringenin, chalcone, rutin và các phytochemical khác.
Hạt vừng cũng chứa một lượng nhỏ kaempferol, myricetin, naringenin, và các glycoside của chúng cũng rất phong phú.
Nhờ giá trị dinh dưỡng tuyệt vời, hạt vừng còn được gọi là “Vua của tám loại ngũ cốc” và là nguồn dinh dưỡng đa năng.
Giàu độ ẩm, carbohydrate, chất béo, protein thô, chất xơ và khoáng chất, hạt vừng cũng các hợp chất có lợi như polyphenol và phốt pho phytate, và các axit béo thiết yếu.
Các chất phytochemical bao gồm terpenoid, saponin, alkaloid, steroid, tanin và flavonoid rất phong phú trong hạt vừng. Ngoài ra còn bao gồm sesamin, sesamol, sesamolin, gamma-tocopherol, glycoside flavonol, lecithin, cephalin và các hợp chất phenolic tự do, liên quan đến nhiều lợi ích sức khỏe đã được chứng minh trong nhiều nghiên cứu, bao gồm:
- Bảo vệ tim mạch
Giàu chất béo không bão hòa đa và đơn, hạt vừng giúp giảm cholesterol LDL “xấu” và triglyceride. Chúng cũng chứa các hợp chất thực vật gọi là lignan và phytosterol, có tác dụng thúc đẩy sức khỏe tim mạch một cách tự nhiên. Chúng giúp cân bằng nội môi lớp lót thành mạch máu. Chúng cũng giàu magiê, một khoáng chất đã được chứng minh là giúp hạ thấp và kiểm soát huyết áp một cách tự nhiên.
2. Chống tiểu đường
Sự kết hợp lành mạnh giữa protein, chất xơ và chất béo không bão hòa khiến hạt vừng trở thành một thực phẩm tuyệt vời bổ sung vào chế độ ăn dành cho người tiểu đường, vì chúng có thể giúp ngăn ngừa sự tăng đột biến đường huyết.
3. Chống viêm
Hạt vừng chứa sesamol và sesamin, hai chất chống oxy hóa mạnh mẽ giúp chống lại stress oxy hóa và có thể giúp giảm viêm liên quan đến các bệnh như viêm khớp. Sesamin đã được quan sát thấy có khả năng ức chế sản xuất các cytokine gây viêm, chẳng hạn như interleukin-1β (IL-1β), interleukin-6 (IL-6) và yếu tố hoại tử khối u alpha (TNF-α), đồng thời thúc đẩy sản xuất các cytokine chống viêm, chẳng hạn như interleukin-10 (IL-10).
4. Chống ung thư
Vừng có tác dụng chống ung thư mạnh mẽ trong ống nghiệm và trên cơ thể sống, chủ yếu nhờ vào hàm lượng phong phú các lignan hoạt tính sinh học như sesamin , sesamol , sesaminol và sesamolin. Với các cơ chế tác dụng chính:
- Gây ra hiện tượng apoptosis và autophagy
- Ức chế sự tăng sinh tế bào
- Ức chế sự hình thành mạch máu và di căn
- Điều chỉnh các con đường truyền tín hiệu chính: NF-κB và STAT3; PI3K/AKT/mTOR; MAPK (JNK/ERK)
- Tăng cường khả năng miễn dịch chống khối u
Tác động đến các loại ung thư cụ thể
Sàng lọc tiền lâm sàng cho thấy hiệu quả chống lại một số dòng tế bào, bao gồm:
+ Ung thư vú và ung thư tuyến tiền liệt : Phytoestrogen trong vừng bảo vệ chống lại các bệnh ác tính liên quan đến hormone. Sesamin gây ra hiện tượng chết tế bào không phụ thuộc p53 trong các dòng tế bào ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn tiến triển.
+ Ung thư đại tràng : Cả chiết xuất từ hạt và lá đều hạn chế đáng kể khả năng sống sót và di chuyển của tế bào ung thư đại tràng ở người (HT29 và HCT116).
+ Phổi, Gan và Bệnh bạch cầu : Sesamin làm tăng độ nhạy cảm cơ bản của các tế bào ung thư biểu mô tuyến phổi và phối hợp với các thuốc hóa trị liệu như doxorubicin để gây chết tế bào trong các dòng tế bào bạch cầu.
Ngoài khả năng tiêu diệt trực tiếp tế bào ung thư, vừng còn đóng vai trò là một chất hỗ trợ điều trị mạnh mẽ . Khi được sử dụng kết hợp với các phương pháp hóa trị thông thường (như paclitaxel hoặc docetaxel), các lignan trong mè giúp tăng cường hiệu quả điều trị, giảm tình trạng kháng thuốc và giúp giảm thiểu các tác dụng phụ độc hại.
5. Chống mỡ máu
Việc sử dụng sesamin từ vừng làm giảm đáng kể mức cholesterol toàn phần, triglyceride và LDL-C trong huyết thanh, cũng như làm tăng HDL-C. Sesamolin trong việc giảm mức lipid huyết thanh và gan, cùng với sự gia tăng đồng thời quá trình oxy hóa axit béo ở gan, đã được quan sát thấy. Sesamolin thể hiện tác dụng làm giảm sự tích tụ lipid ở gan và tình trạng viêm do chế độ ăn nhiều chất béo gây ra. Tocotrienol có thể ức chế quá trình sinh tổng hợp cholesterol và giảm nguy cơ ung thư vú.
6. Bảo vệ gan thận
Trong khi tăng cường hoạt động của các enzyme chống oxy hóa như superoxide dismutase, catalase và glutathione peroxidase trong mô gan và thận bị ảnh hưởng bởi adriamycin, Sesamin từ hạt vừng có khả năng làm giảm đáng kể nồng độ malondialdehyde và 4-hydroxynal trong các mô này. Bằng cách giảm stress oxy hóa, sesamin được cho là có tác dụng giảm tổn thương gan thận.
7. Sức khỏe xương
Hạt vừng chưa bóc vỏ là nguồn cung cấp canxi tuyệt vời, không có nguồn gốc từ sữa, cũng như mangan và kẽm, những chất rất quan trọng để duy trì xương chắc khỏe..
8. Bảo vệ thần kinh
Việc kích thích hoạt động thần kinh giao cảm bằng lignan của vừng giúp cải thiện lưu lượng máu đến cơ. Ngoài ra, các đặc tính chống oxy hóa của lignan đã được quan sát thấy có tác động đến nhiều mô hình rối loạn chức năng não và bảo vệ chống lại rối loạn chức năng não liên quan đến tuổi tác. Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng dầu vừng mang lại hiệu quả bảo vệ thần kinh liên quan đến việc ức chế con đường tín hiệu yếu tố hạt nhân kappa B (NF-κB)/p38 mitogen-activated protein kinase (MAPK). Sự giảm mức độ p-NF-κB và p-p38 MAPK được quan sát thấy đã hỗ trợ điều này. Ngoài ra, việc sử dụng dầu vừng làm tăng mức độ yếu tố dinh dưỡng thần kinh có nguồn gốc từ não (BDNF) và thụ thể kích hoạt peroxisome gamma (PPAR-γ). Các yếu tố dinh dưỡng thần kinh này đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ thần kinh và tính dẻo dai của tế bào thần kinh. Kết quả nghiên cứu cho thấy dầu vừng có thể được sử dụng như một biện pháp can thiệp điều trị cho bệnh Alzheimer
9. Hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn
Một khẩu phần khoảng 30g vừng cung cấp một lượng chất xơ dồi dào, giúp thúc đẩy nhu động ruột đều đặn và hỗ trợ sức khỏe đường ruột nói chung. Sử dụng sesamolin từ vừng làm tăng tỷ lệ các vi khuẩn có lợi, chẳng hạn như Akkermansia, và giảm tỷ lệ các vi khuẩn có hại, chẳng hạn như Desulfovibrio. Theo kết quả phân tích chuyển hóa, việc sử dụng sesamolin dẫn đến sự gia tăng các axit béo chuỗi ngắn (SCFA), axit mật và axit amin, đồng thời làm giảm các axit amin chuỗi nhánh (BCAA) và lipid.
10. Dưỡng chất cho tóc và da
Hạt vừng và dầu vừng mang lại tác dụng nuôi dưỡng tuyệt vời cho tóc và da.Dưỡng ẩm sâu, bảo vệ da khỏi tác hại của tia cực tím và ô nhiễm, đồng thời mang lại lợi ích chống lão hóa và kháng khuẩn nhờ hàm lượng axit béo, chất chống oxy hóa và vitamin dồi dào.
Những phát hiện về các lợi ích sức khỏe này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bổ sung hạt vừng vào chế độ ăn uống và khả năng sử dụng chúng để tạo ra các thực phẩm bổ sung và các sản phẩm thực phẩm chức năng.
Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhớ là tầm quan trọng của việc duy trì một chế độ ăn uống cân bằng để đạt được sự cân bằng thích hợp giữa các axit béo không bão hòa đa n-3 và n-6, một sự cân bằng mà dầu vừng thường thiếu.
Đối với hầu hết người trưởng thành, lượng tiêu thụ hạt vừng tối ưu hàng ngày là 9 đến 27 gram
Tiêu hóa: Vì chúng rất nhỏ và có lớp vỏ ngoài cứng, hãy ăn chúng ở dạng nghiền nhỏ (hoặc nhai kỹ) để giúp cơ thể hấp thụ chất dinh dưỡng tốt hơn.
Hơn 160 – 180 hợp chất thực vật khác nhau đã được xác định và phân lập từ hạt, dầu hạt và các bộ phận khác nhau của cây, bao gồm lignan , polyphenol,
phytosterol , phenol, anthraquinone, naphthoquinone , triterpen ,
cerebroside , axit béo, vitamin, protein, axit amin thiết yếu và đường bằng các kỹ thuật phân tích thích hợp (ví dụ: LC-MS, GC-MS, HPTLC, HPLC). Chúng tôi cũng phát hiện ra rằng hạt và dầu vừng chứa nhiều hợp chất thực vật hơn các bộ phận khác của cây. Tất cả các hoạt tính dược lý được báo cáo như chống oxy hóa, chống ung thư, hạ sốt , hạ huyết áp , bảo vệ gan và chống viêm đều là nhờ vào đặc tính của các hợp chất thực vật này.
Đến đây ta có thể nói với nhau: Tuy bé, nhưng bé hạt vừng
