Sâm Ngọc Linh

Panax vietnamensis

Cây sâm ngọc linh (Panax vietnamensis )là loài sâm đặc hữu của Việt nam,chỉ mới phát hiện được gần đây(1973),phân bố tập trung từ độ cao 1500 m trở lên của vùng núi Nọc Linh thuộc hai tỉnh Kon tum và Quảng nam.Những nghiên cứu gần đây chứng minh giá trị chữa bệnh của sâm Ngọc linh thuộc loại đặc biệt quý hiếm,là đối tượng quan trọng trong nghiên cứu khoa học và phát triển kinh tế.

1.Tên khoa học:

Sâm Ngọc Linh (danh pháp hai phần: Panax vietnamensis) là một loài cây thuộc họ Cam tùng (Araliaceae), còn gọi là sâm Việt Nam, sâm Khu Năm (sâm K5), sâm trúc (sâm đốt trúc, trúc tiết nhân sâm) củ ngải rọm con hay cây thuốc giấu, là loại sâm quý được tìm thấy tại miền Trung Trung Bộ Việt Nam

2.Phân bố

Mọc tập trung ở các huyện miền núi Ngọc Linh thuộc huyện Đăk Tô tỉnh Kon Tum, huyện Trà My tỉnh Quảng Nam. Ngoài Ngọc Linh, sâm còn phân bố tại núi Ngọc Lum Heo thuộc xã Phước Lộc, huyện Phước Sơn và còn có thể có ở đỉnh Ngọc Am tỉnh Quảng Nam theo những kết quả điều tra mới nhất. Trên độ cao 1.200 đến 2.100m, sâm Ngọc Linh mọc dày thành đám dưới tán rừng dọc theo các suối ẩm trên đất nhiều mùn.

3.Thành phần

Về mặt hoá học, thân rễ và rễ củ sâm Ngọc linh đã phân lập được 52 saponin, trong đó có 26 saponin thường thấy ở sâm Triều tiên,sâm Mỹ, sâm Nhật, đại diện chính là GinsenosideRb1,Ginsenosid Rg1, Ginsenosid Rd và 26 saponin mới phát hiện trong sâm Ngọc linh,đại diện chính là:Majonosid R1,Majonosid R2.Đặc biệt Majonosid R2 chiếm 50% hàm lượng saponin toàn phần của sâm Ngoc linh.

Trong lá và cọng lá đẵ phân lập được 19 saponin dammaran, trong đó 8 saponin có cấu trúc mới.Ngoài thành phần chính saponin ,trong sâm Ngọc linh đã xác định 17 acid amin,20 chất khoáng vi lượng và hàm lượng tinh dầu là 0,1%.

4.Giá trị khoa học và kinh tế

Sâm Ngọc Linh cũng là loại nhân sâm thứ 20 được tìm thấy trên thế giới. Theo kết quả nghiên cứu từ năm 1978 của Bộ Y tế Việt Nam, phần thân rễ của cây sâm Ngọc Linh Việt Nam chứa 26 hợp chất saponin có cấu trúc hóa học đã biết và 24 saponin có cấu trúc mới không có trong các loại sâm khác, trong khi sâm Triều Tiên có khoảng 25 saponin. Những kết quả nghiên cứu, phân lập thành phần hóa học mới nhất được công bố còn kéo dài danh sách saponin của sâm Ngọc Linh hơn nữa, lên tổng cộng 52 loại.Như vậy, sâm Việt Nam là một trong những loại sâm có hàm lượng saponin nhiều nhất, tương tự một số cây sâm quý đã từng được nghiên cứu sử dụng từ lâu trên thế giới. Hợp chất hóa học đa dạng và tác dụng thực tiễn đối với sức khỏe của con người khiến sâm Ngọc Linh hiện nay được bán trên thị trường với giá càng ngày càng cao, thậm chí còn cao hơn sâm Triều Tiên nhiều lần

5.Công dụng

Nghiên cứu dược lý thực nghiệm của sâm Ngọc linh đã được các nhà khoa học chứng minh tác dụng chống stress vật lý,stress tâm lý và chống trầm cảm. Tác dụng kích thích hệ miễn dịch, tác dụng chống oxy hoá, chống lão hoá,tác dụng phòng chống ung thư,tác dụng bảo vệ tế bào gan.

Những nghiên cứu dược lý lâm sàng của sâm ngọc linh cho kết quả:bệnh nhân cảm thấy ăn ngon,ngủ tốt,lên cân,tăng thị lực,hoạt động trí tuệ và thể lực được cải thiện, gia tăng sức đề kháng . Sâm Ngọc linh thể hiên có hiệp lực tốt với kháng sinh,có tác dụng hiệp lực với thuốc trị đái tháo đường,cải thiện các trường hợp suy nhược thần kinh và suy nhược sinh dục, nâng cao huyết áp ở bệnh nhân huýêt áp thấp.Có tác dụng làm dịu và giảm đau trong bệnh viêm họng,dễ thở trong các bệnh lý phế quản và phổi,làm thưa các cơn hen suyễn.

Giá trị cây sâm Ngọc linh đã được thực tiễn kiểm nghiệm, nhu cầu sử dụng ngày càng tăng .Tình trạng thu mua với giá ngày càng cao thúc đẩy khai thác, dẫn tới thực trạng trong tự nhiên gần như không tìm thấy sâm Ngọc linh , từ những năm 90 cay sâm đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.Trên thị trường tự do giá mua sâm Ngọc linh những năm 80 tương đương sâm Triều tiên,vào những năm 90 giá sâm Ngọc linh đắt hơn sâm Triều tiên nhiều lần.Hiện nay do khan hiếm nên giá sâm Ngoc linh tại Đak tô đã có chuyển biến rất nhiều so với trước đây.